DİYARBAKIR’IN SUR İLÇESİNE BAĞLI ARZOXLÎ (KERVANPINAR) MAHALLESİ’NDEKİ GES PROJELERİNİ ÜÇ AYRI BAKANLIĞA SORDUK

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

Aşağıdaki soruların Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktartarafından Anayasa’nın 98’inci ve İçtüzüğün 96’ncı ve 99’uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

İbrahim AKIN

İzmir Milletvekili

Diyarbakır’ın Sur ilçesine bağlı Arzoxlî (Kervanpınar) Mahallesi’nde köylülerin ortak kullanımındaki mera alanlarında Zenkar-1 ve Zenkar-2 adıyla iki güneş enerjisi santrali ve enerji depolama tesisi kurulması planlanmaktadır. Basına yansıyan bilgilere göre, iki proje için toplam 540 dönümü aşan mera alanı söz konusudur. EPDK tarafından iki tesis için ayrı ayrı 49 yıllık üretim lisansları verildiği bildirilmiştir.

Yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesi, fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması ve iklim değişikliğiyle mücadele bakımından önemlidir. Bununla birlikte, enerji yatırımlarının yer seçimi ve uygulanmasında ekolojik değerlerin, tarımsal üretimin ve yerel halkın geçim kaynaklarının korunması da kamu yararının ayrılmaz bir parçasıdır.

GES yatırımlarının çatı üstleri, sanayi alanları, daha önce tahrip edilmiş veya ekolojik niteliği düşük araziler gibi alternatif alanlarda gerçekleştirilmesi mümkünken, ortak mera alanlarının uzun süreli enerji yatırımlarına tahsis edilmesinin enerji planlaması bakımından gerekçesi açıklığa kavuşturulmalıdır. Ayrıca enerji depolama sistemlerinin çevresel riskleri, panel ve batarya atıklarının yönetimi ve tesislerin işletme ömrü sonunda arazinin eski işlevine kavuşturulması da yatırımın değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.

Bu çerçevede;

1. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projelerine EPDK tarafından verilen elektrik üretim lisanslarının tarihleri, lisans süreleri, kurulu güçleri, öngörülen yıllık elektrik üretimleri ve enerji depolama kapasiteleri nedir?
2. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projeleri için mera niteliği taşıyan alanların seçilmesinden önce çatı üstleri, sanayi tesisleri, organize sanayi bölgeleri, daha önce bozulmuş araziler ve tarımsal-ekolojik niteliği düşük alanlar gibi alternatif yerler değerlendirilmiş midir? Değerlendirilmişse bu alanların neden tercih edilmediğine ilişkin teknik ve ekonomik karşılaştırmalar nelerdir?
3. İki projenin aynı bölgede ve aynı köyün ortak mera varlığı üzerinde gerçekleştirilmesinin enerji üretimi ve şebeke planlaması bakımından gerekçesi nedir? Projelerin ayrı ayrı değil, birlikte değerlendirilerek arazi kullanımının ve çevresel maliyetlerinin azaltılabileceği alternatif senaryolar incelenmiş midir?
4. Projelerde kullanılacak enerji depolama sistemlerinin batarya teknolojisi, kapasitesi, tahmini kullanım ömrü ve güvenlik standartları nelerdir? Batarya sistemlerinin yangın, kimyasal sızıntı ve atık oluşumu risklerine karşı hangi önlemler ve acil müdahale planları zorunlu tutulmuştur?
5. Güneş panellerinin, bataryaların, invertörlerin ve diğer elektronik ekipmanların kullanım ömrü sona erdiğinde ortaya çıkacak atıkların toplanması, taşınması ve geri dönüştürülmesi hangi mevzuat ve yükümlülükler çerçevesinde gerçekleştirilecektir? Bu işlemlerin mali sorumluluğu yatırımcı şirkete ait midir?
6. Üretim lisansı süresinin sona ermesi veya tesisin faaliyetine son verilmesi hâlinde, şirketin tesisleri sökmesi, atıkları mevzuata uygun biçimde bertaraf etmesi ve araziyi yeniden mera kullanımına elverişli hâle getirmesi için lisans veya ilgili izinlerde bağlayıcı yükümlülükler bulunmakta mıdır? Bu yükümlülükleri güvence altına alan mali teminat öngörülmüş müdür?
7. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projelerinin enerji üretiminden beklenen ekonomik ve toplumsal fayda ile 540 dönümü aşan mera alanının kullanım dışı kalmasının yaratacağı tarımsal ve ekolojik maliyetler karşılaştırılmış mıdır? Bu yönde bir maliyet-fayda veya kamu yararı analizi hazırlanmışsa sonuçları nelerdir?
8. Bakanlığınız, yenilenebilir enerji yatırımlarında önceliğin tarım ve mera alanlarının kullanımına değil, çatı üstleri, sanayi alanları, atıl ve daha önce tahrip edilmiş araziler gibi alternatiflere verilmesi için ulusal ölçekte bir yer seçimi politikası uygulamakta mıdır? Böyle bir önceliklendirme bulunmuyorsa, bu yönde düzenleme yapılması planlanmakta mıdır?
9. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projeleriyle ilgili bilirkişi raporunda ortaya konulan çevresel ve teknik eksiklikler Bakanlığınızca değerlendirilmiş midir? Bu değerlendirme sonucunda EPDK ve ilgili kurumlarla lisans koşullarının, proje takviminin veya izin süreçlerinin yeniden ele alınmasına yönelik bir görüş alışverişi yapılmış mıdır?
10. Bakanlığınız, yenilenebilir enerji yatırımlarının geliştirilmesi sırasında mera ve tarım alanlarının korunmasını, yerel toplulukların geçim kaynaklarının gözetilmesini ve projelerin tüm yaşam döngüsü boyunca doğaya verebileceği zararların önlenmesini güvence altına alacak yeni ölçütler oluşturmayı planlamakta mıdır?

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

Aşağıdaki soruların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUMtarafından Anayasa’nın 98’inci ve İçtüzüğün 96’ncı ve 99’uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

İbrahim AKIN

İzmir Milletvekili

Diyarbakır’ın Sur ilçesine bağlı Arzoxlî (Kervanpınar) Mahallesi’nde, köylülerin ortak kullanımındaki mera alanlarında Zenkar-1 ve Zenkar-2 adıyla güneş enerjisi santralleri ve enerji depolama tesisleri kurulması planlanmaktadır. Basına yansıyan bilgilere göre, iki proje toplamda 540 dönümü aşan bir alanı kapsamaktadır. Söz konusu alanların mera vasfından çıkarılması ve enerji yatırımlarına açılması, yalnızca hayvancılık faaliyetlerini değil, bölgenin bitki örtüsünü, toprak yapısını, su döngüsünü ve ekolojik bütünlüğünü de etkileyebilecek niteliktedir.

Projelerden Zenkar-2 hakkında yürütülen yargı sürecinde görevlendirilen bilirkişi heyetinin, projenin mevcut hâliyle uygulanmasını uygun bulmadığı; yüzey suları, erozyon, konutlara yakınlık, çevresel etkiler ve kültürel miras bakımından inceleme eksikliklerine dikkat çektiği haberleştirilmiştir. Ayrıca iki projenin birlikte yaratacağı etkilerin yeterince değerlendirilmediği yönünde tespitler aktarılmıştır. Bilirkişi raporu nihai mahkeme kararı olmamakla birlikte, çevresel değerlendirmelerin kapsamı ve yeterliliği konusunda Bakanlığınızın açıklama yapmasını gerekli kılmaktadır.

Çevresel Etki Değerlendirmesi sürecinin amacı, yatırımın idari izinlerini tamamlamaktan ibaret olmayıp, yatırımın doğa, insan ve ekosistem üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerini önceden belirlemek, önlemek ve azaltmaktır. Bu nedenle söz konusu projelerin ekolojik etkilerinin, birbirinden bağımsız iki tesis olarak değil, aynı mera ve kırsal ekosistem üzerinde bir bütün olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Bu çerçevede;

1. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projeleri için verilen ÇED kararlarının tarihleri, karar türleri, proje dosya numaraları ve dayanak teknik raporları nelerdir? Her iki proje için hazırlanan ÇED dosyaları ve ekleri kamuoyunun erişimine açık mıdır?
2. Proje alanlarında ÇED sürecinden önce ve sonra bitki türleri, doğal habitatlar, yaban hayatı, kuşlar, böcekler, tozlaştırıcı canlılar ve diğer biyolojik çeşitlilik unsurlarına ilişkin mevsimsel saha araştırmaları yapılmış mıdır? Yapılmışsa bu araştırmalar hangi uzmanlar ve kurumlar tarafından, hangi dönemlerde gerçekleştirilmiş; hangi tür ve habitatlar tespit edilmiştir?
3. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projelerinin birlikte uygulanması hâlinde ortaya çıkabilecek kümülatif ekolojik etkiler değerlendirilmiş midir? İki tesisin toplam arazi kullanımı, bitki örtüsünün parçalanması, habitat kaybı, yaban hayatının hareket alanı, toprak yapısı ve su rejimi üzerindeki ortak etkileri hangi bilimsel yöntemlerle incelenmiştir?
4. Proje alanlarının yüzey suyu akışları, yağış sularının drenajı, yeraltı suyu beslenmesi ve çevredeki tarımsal alanların su rejimi üzerindeki etkileri için hidrolojik ve hidrojeolojik etüt yapılmış mıdır? Özellikle bilirkişi raporunda gündeme getirilen yüzey suyu ve erozyon risklerine ilişkin hangi önlemler öngörülmüştür?
5. GES kurulum çalışmaları sırasında üst toprağın sıyrılması, sıkıştırılması, bitki örtüsünün kaldırılması ve arazi tesviyesi nedeniyle oluşabilecek toprak kaybı ve erozyonun önlenmesi için hangi tedbirler belirlenmiştir? Üst toprağın korunması, depolanması ve yeniden kullanılması konusunda denetim yapılmakta mıdır?
6. Projelerde kullanılacak güneş panellerinin temizliği sırasında su tüketimi, kimyasal madde kullanımı ve atık su oluşumu nasıl yönetilecektir? Bu faaliyetlerin yerel su kaynaklarına, toprağa ve tarımsal alanlara olası etkileri ÇED dosyalarında değerlendirilmiş midir?
7. Projeler kapsamında kurulacağı bildirilen enerji depolama sistemlerinin çevresel riskleri ayrıca değerlendirilmiş midir? Kullanılacak batarya teknolojisi, olası yangın, sızıntı, tehlikeli madde ve atık yönetimi riskleri için hangi teknik tedbirler ve acil müdahale planları hazırlanmıştır?
8. Bilirkişi raporunda ortaya konulan eksiklikler ve iki projenin birlikte değerlendirilmesine ilişkin itirazlar doğrultusunda Bakanlığınızca yeni bir çevresel inceleme, ek ÇED değerlendirmesi veya yerinde denetim yapılmış mıdır? Yapılmışsa sonuçları nelerdir?
9. Proje alanlarında bugüne kadar Bakanlığınız veya bağlı birimlerince kaç kez denetim gerçekleştirilmiştir? Denetim tutanakları, tespit edilen aykırılıklar, verilen idari yaptırımlar ve şirketin yerine getirmekle yükümlü tutulduğu çevresel önlemler nelerdir?
10. Projelerin kurulacağı alanların seçimi sırasında çatı üstleri, sanayi bölgeleri, daha önce bozulmuş veya tarımsal ve ekolojik niteliği düşük araziler gibi alternatifler değerlendirilmiş midir? Mera niteliğindeki alanların tercih edilmesinin çevresel gerekçesi nedir?
11. Bakanlığınız, bilirkişi raporunda ve kamuoyuna yansıyan haberlerde belirtilen çevresel riskler ışığında, Zenkar-1 ve Zenkar-2 projelerinin çevresel uygunluğunu yeniden değerlendirmeyi ve gerekli görülmesi hâlinde faaliyetlerin geçici olarak durdurulması dâhil idari tedbirleri uygulamayı planlamakta mıdır?

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

Aşağıdaki soruların Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa’nın 98’inci ve İçtüzüğün 96’ncı ve 99’uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.

İbrahim AKIN

İzmir Milletvekili

Diyarbakır’ın Sur ilçesine bağlı Arzoxlî (Kervanpınar) Mahallesi’nde köylülerin hayvancılık ve tarımsal üretim amacıyla kullandığı ortak mera alanlarında Zenkar-1 ve Zenkar-2 adıyla güneş enerjisi santralleri ve enerji depolama tesisleri kurulması planlanmaktadır. Basına yansıyan bilgilere göre, iki proje kapsamında toplam 540 dönümü aşan mera alanı söz konusu olup, alanların mera statüsünden çıkarılarak enerji yatırımlarına tahsis edilmesi köylülerin geçim kaynakları ve ortak kullanım hakları bakımından ciddi kaygılara neden olmuştur.

Köylüler, meraların kendi rızaları dışında projelere açıldığını, hayvanlarını otlattıkları alanların daralmasının hayvancılığı ve ekonomik yaşamlarını tehdit ettiğini belirterek projelere karşı çıkmaktadır. Mart 2026’da proje çalışmalarına yönelik müdahale sırasında dört kişinin yaralandığı, Ekim 2026’da ise şirket çalışanlarının kolluk kuvvetleri eşliğinde proje sahasına girdiği haberlerde yer almıştır.

Basına yansıyan bilgilere göre Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Zenkar-1 ve Zenkar-2 projelerine ayrı ayrı 49 yıllık elektrik üretim lisansları vermiştir. Öte yandan Zenkar-2 projesine ilişkin yargı sürecinde görevlendirilen bilirkişi heyetinin, projenin mevcut hâliyle uygulanmasını uygun bulmadığı, çevresel etkiler, tarım ve hayvancılık, su akışı, erozyon ve kültürel miras konularında değerlendirme eksikliklerine işaret ettiği aktarılmıştır.

Şirketin sahibi olduğu belirtilen kişinin AKP Diyarbakır İl Yönetimiyle bağlantısına ilişkin haberler de kamuoyunda, kamu arazilerinin ve ortak kullanım alanlarının özel şirketlere tahsisi süreçlerinde şeffaflık ve eşitlik ilkelerinin gözetilip gözetilmediğine dair soru işaretleri doğurmuştur. Bu bağlantı iddiasının kendisi hukuka aykırılık kanıtı değildir; ancak karar süreçlerinin nesnel, denetlenebilir ve kamu yararına uygun olup olmadığının açıklanmasını gerekli kılmaktadır.

Mera alanlarının korunması, hayvancılığın sürdürülebilirliği, köylülerin geçim kaynaklarının güvence altına alınması ve kamu arazilerinin tahsisinde kamu yararının gözetilmesi bakımından aşağıdaki soruların yanıtlanması gerekmektedir.

1. Arzoxlî (Kervanpınar) Mahallesi’nde Zenkar-1 ve Zenkar-2 projelerine konu edilen arazilerin toplam yüzölçümü kaç dönümdür? Bu alanların ne kadarı proje öncesinde mera olarak kayıtlıdır?
2. Söz konusu alanların mera statüsünden çıkarılması veya amaç dışı kullanımına izin verilmesi kararları hangi tarihlerde, hangi kurumlar tarafından ve hangi mevzuat hükümlerine dayanılarak alınmıştır?
3. Mera alanlarının enerji yatırımlarına tahsisi sürecinde 4342 sayılı Mera Kanunu’nun öngördüğü koşulların tamamı yerine getirilmiş midir? Tahsis amacı değişikliğine ilişkin işlemlerde köylülerin, hayvan yetiştiricilerinin ve meradan yararlanan diğer yurttaşların mevcut kullanım hakları nasıl değerlendirilmiştir?
4. Zenkar-1 ve Zenkar-2 projeleri nedeniyle meradan yararlanan hane sayısı, hayvan sayısı ve etkilenecek hayvancılık işletmesi sayısı belirlenmiş midir? Belirlenmişse veriler nelerdir? Belirlenmemişse, köylülerin geçim kaynakları üzerindeki etkiler hangi somut verilere dayanılarak değerlendirilmiştir?
5. Projelerin mera alanlarında kurulması karşılığında şirkete herhangi bir tahsis bedeli, kullanım bedeli veya başka bir mali yükümlülük uygulanmış mıdır? Uygulanmışsa belirlenen bedeller hangi yöntemle hesaplanmıştır? Tahsis süresi, bedellerin güncellenmesi ve yükümlülüklerin yerine getirilmesinin denetimi hangi esaslara bağlanmıştır?
6. Mera tahsisi ve projelerin uygulanmasına ilişkin idari işlemler hakkında açılmış davalar bulunmaktadır. Bakanlığınızın bu davalardan haberdar olmasının ardından, yargı süreçleri ve alınmış geçici veya nihai kararlar doğrultusunda hangi idari tedbirler alınmıştır? Mahkeme kararlarının uygulanmasını sağlamak üzere ilgili kurumlarla koordinasyon kurulmuş mudur?
7. Bakanlığınız, Arzoxlî’deki mera tahsisi ve GES projelerinin köylülerin geçim kaynakları üzerindeki etkileri hakkında bağımsız bir saha incelemesi yapmayı ve meradan yararlanan yurttaşların görüşlerini doğrudan almayı planlamakta mıdır?
8. Bakanlığınız, yenilenebilir enerji yatırımlarının geliştirilmesi sırasında mera alanlarının korunmasını, hayvancılığın devamlılığını ve kırsal toplulukların ortak kullanım haklarını güvence altına almak amacıyla mevcut uygulamaları gözden geçirmeyi ve mera tahsis süreçlerinde daha güçlü şeffaflık ve katılım mekanizmaları oluşturmayı planlamakta mıdır?